|
Ekolojik Dengede Yeni Bir Tesbit
New Scientist den M.Pak |
|
Geçtiğimiz on yıl içinde üç genetikçi, üzerinde çalış tıklan hayvan türlerinin neslinin tükenişlerine şahit oldu. Sadece Moorea adasında yaşayan kara salyangozu Partula’nın yedi türü, biyolojik kontrol maksadıyla yapılan tehlikeli girişimlerin kurbanı oldu. Portula salyangozları ağaçlarda ve dik yamaçlı vadileri örten fundalıklarda yaşar. Esas gıdaları ölü yapraklar ve ağaçları örten yosunlardır. Bunlar çift cinsiyetli olup yılda ortalama dokuz yavru verirler. Ömürleri on yedi yıla kadar varmaktadır. Bizim için fazla ilginç olmasa da, ada sakinleri ve bilim adamları bunlara büyük değer vermektedir. Adalılar bunlardan gerdanlık yapar, bilim adamlarını çeken ise kabuk çizgilerindeki motif çeşitliliği ve beyazdan mat pembeye kahverengiye uzanan zengin renkleridir. 1977 yılında Moorea Yerel Ekonomi servisi, etobur Euglandina rosea salyangozunun tarıma zarar veren büyük Afrika salyangozuna karşı bir kontroledici olarak adaya getirilmesini onayladı. Euglandina güneydoğu Amerika’dan getirildi. Kara salyangozlarının genel yiyicisi olan bu hayvanların zararlısı Achatina için çok uygun bir kontrolcü olarak düşünülmüştü. Fakat geçen zaman, biyolojik dengeyle öyle kolayca oynanamayacağını gösterdi. Euglandina, kendinden beklenen fonksiyonu pek yerine getiremedi ama Portula üzerinde tartışmasız çok kötü bir tesir yaptı. Ada içlerine doğru yılda 1,2 km. ilerleyen bu salyangoz, yolu üzerindeki bütün portula’ları yok etti. Şaşkınlığa düşen bilim adamları, yaptıkları deneyde bir Euglandina’nın bir günde dört Portula’yı yiyebildiğini gördüler... Tarım zararlısı Achatina’yı ilk kez Reunian valisi, Madagaskar’da yediği salyangoz çorbasının tadı damağında kaldığı için beslemek üzere getirtmişti. Fakat valinin bahçesinden kaçan salyangozlar, tarlalara yayılarak mahsule zarar vermeye başlayınca iş ciddileşti. Achatina daha sonra çevre adalara ve Hindistan’a kadar yayıldı. 1955’den itibaren 20 kadar adaya Achatina’yı kontrol edebilmek için Euglandina getirildi. Ancak salyangoz yiyicisi, bu tür kontrol etmesi istenenleri değil daha kolayına gelen Portula’yı yemeye başladı. Portula’nın yanısıra Achatinella sınıfından yaklaşık 20 türün neslinin tükenmesine yol açtı. Moorea’da Portula’nın neslinin tükenmesi, genetik öğrencileri için bir trajedi olmaktan başka manalar da taşıyor. Bu hadiseler aynı zamanda insanoğlunun biyolojik kontrol denemelerinin ne kadar tehlikeli merhalelere ulaşabileceğini de gözler önüne seriyor ve daha yüzlerce türün karşı karşıya kaldığı benzer tehlikelere dikkat çekiyor. Euglandina gibi kontrol maksadıyla getirilen salyangozlar ve diğer zararlı türler, toplu halde tür kayıplarına sebebiyet veriyorlar. Halen Hawaide 600 tür yok olmuş ve 200–400 tür de tehlikede bulunmaktadır. |
|
