|
Gürültü
Zafer KANBEROĞLU |
|
Güzel şeyleri görmek, işitmek ve güzellikle haşr-u neşr olmak üzere yaradılan insanoğlu bir talihsizlik eseri olarak asrımızda, en çirkin şeyleri görmeye, en rahatsız edici gürültüleri dinlemeye âdeta mahkûm edildi. Bu iş bir müddet daha böyle sürer giderse, kitleler halinde sağırlaşmalar, ruh dengesizlikleri, cemiyeti saran stress’ler, hatta cinsiyet mefhumunun hırpalanması ve erkeklik-dişilik arası bir yeni “tür”ün ortaya çıkması kaçınılmaz olur. Gürültünün insana nasıl tesir ettiği, bunun organizma ve sıhhat üzerindeki menfî tesirinde fizyolojik esasların neler olduğu izah edilmeye çalışılacaktır. Ses dalgaları kulak kıkırdağı (kepçesi) tarafından toplanır ve “işitme yolu” ile kulak zarında nakledilir. Ses titreşim frekansları milibar ile ölçülür. Devamlı aşırı gürültülü çevrelerde oturan insanların kulak zarları sertleşir ve bunu takiben nazik yapıdaki çekiç, örs, üzengi kemikçikleri kuvvetli bir tesir altında kaldığından yorgunluk alâmeti gösterirler. Sonunda da harabolurlar. “İşitme yolu”nun duymaya zarar verici gürültüye alışması diye bir şey zaten yoktur. Sağırlık olmadığı takdirde, ses dalgaları beyne iletilir. Hipofiz bezi, tiroid bezi ve böbrek üstü bezlerini tembih eder, hormon salgılatır. Beyin ve omurilikten adalelere gidecek emirleri nakleden hareket sinirleri kas kasılmalarına sebep olurken; sempatik sinir sistemi kalp, mide, gözbebeği, deri ve kan damarlarına tesir eder. Bu meyanda bazı gürültüden korunma tedbirleri tavsiye edilir. Çalışma mahallindeki gürültünün menfî fizyolojik tesirlerini daha iyi inceleyebilmek maksadıyla Frankfurt’taki Batelle Enstitüsü’nden Dr. Ivar Veit bir koruyucu başlık geliştirmiştir. Bu baslığın kulak yakınındaki mikrofonu gürültüyü alır; alındaki "kemik sesi duy uçuşu'. denen aletle kafatası kemiği üzerinden iç kulağa varan ses dalgaları meydana getirilir ve rahatsız edici gürültü orada söndürülür. Bu enteresan yapıda "normal ses şiddetindeki" kelimeler "yutulmaz", koruyucu bareti taşıyan şahıs rahatça sohbet edebilir. F.Almanya'da 80 Desibel'den daha yüksek olan işyeri gürültülerinde koruyucu kulaklıklar, 104 Desibel'den fazla gürültüde ise sinir sisteminin korunması için kulak kapsülleri kullanılması iş güvenliği ve işçi sağlığı mevzuatına göre mecburi tutulmuştur. Basınçlı hava ile çalışan delme-çekiçlerinin, çevrenin muhafazası açısından ses kesicilerle (susturucu) teçhiz edilmesi de mecburidir. Motorlu testeÂrelerin tiz ve keskin gürültüsünden korunmak için işçiler kulaklık şeklinde hususi kapsüller takarlar. "GÜRÜLTÜ KULİSLERİ TEHLİKELİDİR. Hava alanlarına komşu muhitlerde oturanları uçak gürültüsüne karşı korumak için yüksek beton duvarlar inşa edilmelidir. F.Almanya'daki 25 milyon motorlu araç sebebiyle 1 numaralı gürültü kaynağı olan ve toplam gürültünün % 80'ini teşkil eden vasıta gürültüsüne karşı çok tehlikeli yerlerde koruyucu duvarlar inşa edilmiştir. Gerçi, bu suretle gürültü azaltılmıştır. Fakat tamamiyle yok etmek mümkün değildir. Şehir içi otobanlarının yakınında oturanlar rüzgâr esiş yönü uygun olmadığı zamanlarda saatlerce süren uyku kaçıncı gürültüyü 4–5 km. uzaktan bile işitirler. Ses dalgaları farklı hava tabakalarının ara sınır yerlerinden iskân bölgelerine doğru yansıtılırlar. Tubingen'li Dr. Costar Vasiljevic, buna karşı ses emici bir duvar geliştirdi. Bu rezonans (titreşim) duvarı içi boş kübik elemanlardan meydana gelmektedir. İsabet eden ses enerjisinin büyük bir kısmı, taşların iç kısmında yok olmaktadır. Bu duvarla yapılan tecrübelerde başarı sağlanmıştır. Yansıtılan ses dalgalarının bir kısmı da "faz kayması" göstererek yeni gelen ses dalgalarını daha duvarın önünde söndürmektedir. Üstelik bu rezonans duvarının yüksekliği de pek fazla değildir. "Aktif ses korunma tedbirleri", gürültüyü çıkış kaynağında ele alarak doğrudan doğruya burada sesi azaltmayı gaye edinmektedir. Meselâ, az gürültü çıkaran motor yapımı veya motorların "kapsül" içine alınması bu tedbirler cümlesindendir. Bu şekilde daha tesirli bir korunma sağlanacağı ümid edilmektedir. MBB firmasından yüksek mühendis. H. Albrecht, "cisim sesi" nin yok edilmesine yarayan titreşim emicisi geliştirdi. Bu absorber (emici), bir sentetik kılıf içine yerleştirilmiş hususi şekilli metalik bir cisimdir. Plâstik kılıfla kaplı birçok titreşim elemanı büyük bir motorun dış kabı üzerine monte edilerek gürültü söndürülmeye çalışılır. Bu teknik hüner meselâ yüksek ses çıkaran tezgâhlarda veya demiryolu vagonlarında tatbik sahası bulabilir. BEAT VE DİSKOTEKLER Ses basınçları, Mikro-Paskal cinsinden gösterilebilir. Bugün alışılagelmiş ses basıncı birimi ise desibeldir. Bunun kısaltılmışı dB dir. 1 dB, 1 Bel'in onda biridir. Bu birim, telefonun mucitlerinden biri olan A.G.Bell'e izafe edilmiştir. İnsan kulağı tarafından işitilen en hafif ton'lu sesi temel alır. Diskoteklerde elektrikle kuvvetlendirilmiş beat-müziği işitilebilen en hafif ses tonundan 1 trilyon yani 1000 milyar kere daha şiddetlidir. Sadece F.Almanya'da 2,5 milyon kişi yüksek gürültü seviyesindeki işlerde çalışmaktadırlar. Ayrıca ülkede yaşıyan insanların % 30'u trafik gürültüsünden rahatsızdır. Fakat yalnız yüksek ve devamlı gürültünün rahatsız edici olduğu sanılmamalıdır. Düşük şiddetli gürültüler de rahatsız edici ve sıhhate zarar vericidir. Bu bilhassa uyku ve istirahat zamanlan için geçerlidir. Meselâ, köpek havlaması veya kapı çarpması gibi. Gürültü ruhî konsantrasyonu bozar, dikkat gücünü dağıtır. 50 dB'den yukarısı normal konuşmayı engeller, 70 dB'den fazlasında ise normal bir sohbet mümkün değildir. Gürültü kulisleri tehlikelidir. İnsanoğlu fazla gürültüyü yok etmek maksadı ile bir çok şeyler yapabilir veya birçok şeyi terk edebilir. Büyük gürültü kaynaklarını kurutmak veya en azından azaltmak umumî-resmî bir vazifedir. Meselâ, F.Almanya'da gürültüye karşı koruma tedbirleri için şimdiye kadar milyarlarca mark harcanmıştır. Hükümetler yalnız araştırma ve geliştirme çalışmalarını değil, aynı zamanda az gürültülü içten yanmalı motor yapımını ve elektro-motorların geliştirilmesini desteklemektedir. Gürültüyle savaş, çevre politikasının önde gelen meselelerinden biri olarak ele alınmaktadır. Dileğimiz, insana lâyık olduğu değeri vererek, onun sıhhatine zararlı bütün şeylerde olduğu gibi gürültüye karşı da esaslı şekilde korunması ve gürültünün azaltılması tedbirlerinin vakit geçirilmeden ülkemizde de yürürlüğe konmasıdır. |
|
